ผ่านมา 2 ร้อยกว่าปี ความเข้าใจผิดเกี่ยวกับ Mozart

นักกวีที่มีชื่อเสียงที่สุดของโลกอีกคนหนึ่งที่เรื่องราวของเขาผู้นี้ไม่เคยเลือนหายไปไหน ในศตวรรษที่ 21 เรายังคงได้เห็นผลงานต่างๆ ของเขาอยู่ไม่ว่าจะเป็น ดนตรี บทเพลง หรือแม้แต่กระทั้งแบรนด์ดิ้งที่ปรากฏอยู่ในสื่อให้เราเห็นมาโดยตลอด

จากเรื่องราวที่เล่าส่งต่อกันมาสู่รุ่นต่อรุ่นไม่ว่าจะผ่านทางงานเขียน การเล่าเรื่องผ่านภาพยนตร์ ซึ่งเรื่องราวเหล่านั้นแท้จริงล้วนแล้วมีความน่าเชื่อมากน้อยแค่ไหน บางสิ่งบางอย่างที่อาจถูกแต่งแต้มเติมสีและถูกบิดเบือนไป โดยเฉพาะเรื่องของการเสียชีวิตของเขาที่เป็นปัญหาถกเถียงกันมาหลายปี

Mozart (Wolfgang Amadeus Mozart) เกิดและเติบโตขึ้นที่ เมืองซัลส์บวร์ก ประเทศออสเตรีย เขาคนธรรมดาที่ต้องดิ้นรนใช้ชีวิตทำมาหาเลี้ยงชีพของตนเองและครอบครัว โดยมีผู้เป็นบิดาที่คอยชี้แนะแนวทางการใช้ชีวิต ด้วยการมีพรสรรค์ทางดนตรีแต่เมืองที่เขาอยู่ไม่ได้ยอมรับกับผลงานของเขา จึงต้องมุ่งหน้าสู่เมืองหลวงไปอย่างไร้จุดหมาย หลังจากที่ Mozart ได้เสียชีวิตลง มรดกทางดนตรีของเขากลับสร้างมูลค่าและผลประโยชน์ต่อครอบครัวของเขาอย่างมากมายมหาศาล หากเราได้มีโอกาสได้ไปเยือนเมืองซัลส์บวร์ก รู้หรือไม่ว่าความมั่งคั้งและมีชื่อเสียงโด่งดังจนในทุกวันนี้ส่วนหนึ่งเป็นเพราะชื่อเสียงของ Mozart โดยที่แท้จริงแล้วเขาไม่ชอบเมืองนี้เป็นที่สุด เพราะจากการที่ต้องดิ้นรนหาทางออกจากเมืองนี้อยู่ตลอดเวลาหรือแม้แต่เมื่อเขาได้ออกจากเมืองนี้ไป ก็ได้กลับมาเยี่ยมเยือนบ้านและครอบครัวเพียงครั้งเดียวเท่านั้น

แม้ว่า Mozart จะเป็นนักกวีชื่อก้องโลกแต่ว่าเรากลับรู้เรื่องที่เป็นเรื่องจริงของเขาน้อยมาก และได้มีการค้นคว้าอย่างจริงจังภายหลัง 50 ปีมานี้ จากนักวิชาการที่เริ่มศึกษาจากหลักฐานสำคัญจากจดหมายที่เขียนโดยลายมือของเขาเอง เพื่อให้ได้รับข้อมูลอย่างเที่ยงตรงและตรงตามชีวะประวัติอย่างแท้จริง โดยเฉพาะการตายของ Mozart

“Mozart and Salieri”
“Mozart and Salieri”

สำหรับคนรุ่นใหม่โดยมากจะศึกษาประวัติของ Mozart จาก ภาพยนตร์เรื่อง Amadeus ซึ่งมีรากเหง้ามาจากบทละครของอเล็กซานเดอร์ พุชกิ้น ในปี 1830 กวีชาวรัสเซียในยุคโรแมนติก ที่เขียนบทละครเรื่อง Mozart and Salieri  ซึ่งพุชกิ้นสร้างเรื่องมาจากข่าวลือที่แพร่หลายในยุโรปว่า Mozart ถูก ฆาตกรรมโดย Salieri  เป็นผู้วางยาพิษ จากนั้น 60 ปีต่อมาในปี 1898 Nikolai Rimsky - Kosakov ผู้ประพันธ์เพลง Scheherazade ที่โด่งดัง ได้ประพันธ์อุปรากรโอเปร่า 1 เรื่องขึ้นมาโดยใช้เรื่องราวเดิมจากพุชกิ้น นับว่าเป็นเรื่องที่ตอกย้ำข่าวลือว่า Mozart ถูกฆาตกรรมโดย Salieri  ซึ่งเหตุการณ์เหล่านี้เป็นการบิดเบือนขัดจากข้อเท็จจริงเป็นอย่างมาก


ภาพจาก Amadeus 1984

มาถึงปี 1979 ได้มีละครเรื่อง Amadeus บทละครโดย ปีเตอร์ เชฟเฟอร์ ซึ่งมีพื้นฐานมาจากจินตานาการของ พุชกิ้น เช่นเดียวกันถูกนำมาสร้างเป็นเวอร์ชั่นภาพยนตร์ฮอลลิวูด โดย ไมลอส ฟอร์แมน ในปี 1984 แต่ว่าก็มีการบิดเบือนความจริงเช่นเดียวกัน โดยการเล่าว่า Mozart เป็นคนพิเศษ ดังเทพเจ้า หรือยิ่งไปกว่านั้นคือบอกว่าเขาไม่ปกติทางจิตหรือร่างไร้ลมหายใจของเขาถูกฝั่งอย่างอนาถา ซึ่งทั้งหมดล้วนแล้วเป็นเรื่องโกหกทั้งสิ้น แต่อย่างน้อยภาพยนตร์เรื่อง Amadeus ก็มีข้อดีอีกหนึ่งอย่างคือการที่ไม่ได้ปรักปรำว่า Salieri เป็นฆาตกรตัวจริง


ภาพจาก De Agostini /A. Dagli Orti and Getty Images

 

จากเหตุการเสียชีวิตที่คลุมเครือสู่การค้นคว้าหาหลักฐานที่แท้จริง ในปี 1791 Mozart เริ่มมีอาการป่วยระหว่างการทำงานที่ กรุงปราก เนื่องจากรับงานประพันธ์บทละคร เรื่อง La Clemenza di Tito ที่ต้องแล้วเสร็จภายใน 7 สัปดาห์ สำหรับการเฉลิมฉลองกาครองราช ณ กรุงปรากอย่างเร่งด่วน ซึ่งเป็นการทำงานหนักเกินตัวสุขภาพเริ่มทรุดโทรมและนี้จึงเป็นจุดเริ่มต้นที่ทำให้เขาเสียชีวิตช่วงเวลาเช้ามืด วันที่ 5 ธันวาคม 1791 ณ กรุงเวียนา จากหลักฐานภรรยาพบว่า Mozart ในช่วงสุดท้ายก่อนที่จะเสียชีวิตมีไข้สูงและมีอาการบวมทั้งร่างกายจนไม่สามารถที่จะสวมเสื้อผ้าได้ และหลักฐานสำคัญจากแพทย์ผู้รักษา 2 ท่านซึ่งเป็นผู้มีความสามารถมากที่สุดของกรุงเวียนนา เล่าถึงอาการป่วยของ Mozart ว่ามีความรุนแรง ไม่สามารถรักษาหายได้ในยุคนั้นแพทย์ผู้จึงได้รายงานว่า Mozart ป่วยด้วย “ไข้รูมาติก” ซึ่งระบาดไปทั่วกรุงเวียนนาและไม่มีหลักฐานชิ้นใดที่บอกว่าเสียชีวิตด้วยการถูกวางยาพิษตามข่าวลือที่ถูกกล่าวอ้าง

เกิดการหาคำตอบอีกครั้งเพื่อยืนยันถึงสาเหตุการเสียชีวิตของ Mozart  จากการสรุปโดยแพทย์เมื่อปี 2000 จากการประชุมทางการแพทย์กรณีศึกษาสถารณสุขในเชิงประวัติศาสตร์ที่สถาบันการแพทย์แห่งมหาวิทยาลัย แมรี่แลนด์ อเมริกา สรุปเรื่องการตายของ  Mozart จากไข้รูมาติกซึ่งตรงกับการวินิจฉัยของแพทย์ในปี 1791 และในปี 2009 มีการตีพิมพ์เอกสารทางวิชาการที่สืบค้นรายการลงทะเบียนผู้เสียชีวิตในกรุงเวียนนาช่วงที่ Mozart เสียชีวิตเพื่อยืนยันถึงสาเหตุการตายที่แท้จริงอีกด้วย

เชื่อหรือไม่? หาก Mozart ยังมีชีวิตอยู่ในช่วงเวลานี้ เขาจะเป็นคีตกวีที่มีความสามารถมากที่สุดในโลกไม่มีใครเทียบฝีมือของเขาได้ หากเราได้เทคโนโลยีของยุคนี้เข้าช่วย ผลงานที่ออกมาจะสามารถสร้างรายได้อย่างมหาศาลและแพร่หลายไปยังทุกแพลตฟอร์มของทุกวงการได้สร้างแรงกระเพื่อมให้กับโลกแห่งศิลปะอย่างแน่นอน!

 

- ขอบคุณข้อมูลจาก Wham TALK : The Story Of Classical Music -